Có những nơi ta chỉ đi qua một lần, nhưng cũng có những nơi, dù không phải quê hương, lại dần trở thành một phần ký ức của những chuyến đi. Với tôi, Hà Nội là một nơi như thế. Công việc của một kỹ sư thiết kế nhiều lần đã đưa tôi đến Thủ đô – Hà Nội. Sau những cuộc họp, những ngày làm việc với bản vẽ, hồ sơ kỹ thuật và những con số, tôi thường tìm đến Hồ Gươm như một khoảng lặng để nghỉ ngơi và cảm nhận Hà Nội theo một cách rất riêng tôi.
Là một kỹ sư, công việc hằng ngày gắn với những con số, những bài tính toán và yêu cầu chính xác đến từng chi tiết. Nhưng có lẽ, phía sau những công việc tưởng như rất lý tính ấy, mỗi người vẫn cần những khoảng không để tâm hồn được thư giãn và cảm xúc được đánh thức. Với tôi, Hồ Gươm và những không gian văn hóa, lịch sử của Hà Nội chính là những nơi như thế. Một buổi sáng sớm chạy quanh hồ, một buổi tối ngồi bên mặt nước với ly kem mát lạnh, ngắm dòng người qua lại, ánh đèn Tháp Rùa và Cầu Thê Húc… Những điều rất giản dị ấy, qua nhiều chuyến công tác, đã dần nuôi dưỡng trong tôi một tình yêu rất riêng dành cho Hà Nội, đồng thời làm sống dậy một chút chất thơ, chất nghệ sĩ vốn có bên trong một người làm nghề kỹ thuật.
Có lẽ cũng từ những tình cảm ấy mà những ngày gần đây, khi Hà Nội đang tổ chức lấy ý kiến cộng đồng về phương án điều chỉnh quy hoạch khu vực Hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận, tôi đặc biệt quan tâm. Tôi không nhìn câu chuyện này dưới góc độ của một chuyên gia quy hoạch, mà từ góc nhìn của một người đã nhiều lần đến Hồ Gươm, đã có những buổi sáng chạy quanh hồ, những buổi tối ngồi bên hồ và tự hỏi: Làm thế nào để một không gian đã quá đỗi thân thuộc với người Hà Nội vẫn có thể tiếp tục trở nên hấp dẫn, ý nghĩa và đáng nhớ hơn đối với những thế hệ mai sau?
Từ câu hỏi ấy, tôi chợt nghĩ: Nếu một ngày Hồ Gươm có thể kể lại câu chuyện của chính mình thì sao?
Hồ Gươm vốn đã mang trong mình một câu chuyện đặc biệt. Đó là câu chuyện về thanh gươm của Lê Lợi, về truyền thuyết trả gươm giữa mặt hồ, về Thăng Long – Hà Nội qua những biến thiên của lịch sử. Nhưng phía sau câu chuyện quen thuộc ấy còn là cả một dòng chảy văn hóa, lịch sử của Thủ đô và dân tộc. Có biết bao câu chuyện về con người, về những dấu mốc lịch sử, về văn hóa và sự hình thành của Hà Nội có thể được kể lại để mỗi lần đến Hồ Gươm, người ta không chỉ ngắm cảnh mà còn có thêm một lý do để dừng lại, để tìm hiểu và để cảm nhận.
Tôi hình dung, nếu quy hoạch không gian Hồ Gươm trong tương lai có thể tạo ra những trải nghiệm văn hóa như vậy thì sẽ rất thú vị. Chẳng hạn, vào những thời điểm phù hợp, một chương trình nghệ thuật có thể kết hợp ánh sáng, âm thanh và công nghệ trình chiếu hiện đại, thậm chí sử dụng màn hơi nước trên mặt hồ để tái hiện một phần câu chuyện lịch sử như hình ảnh Lê Lợi trả gươm cho Rùa thần, những câu chuyện về Thăng Long xưa hay những dấu mốc quan trọng của Hà Nội có thể được kể bằng một ngôn ngữ trực quan, sinh động và giàu cảm xúc hơn. Khi chương trình kết thúc, không gian lại trở về với vẻ đẹp tĩnh lặng vốn có của Hồ Gươm. Công nghệ khi ấy không phải là thứ để phô diễn, mà chỉ đóng vai trò như một phương tiện giúp lịch sử được kể lại gần gũi hơn với con người hôm nay.
Đó tất nhiên chỉ là một ý tưởng nhỏ. Điều quan trọng hơn, theo tôi, là tinh thần của một quy hoạch có thể vừa bảo tồn vừa phát huy giá trị. Hồ Gươm không cần phải trở thành một không gian hoàn toàn khác để hấp dẫn hơn. Ngược lại, cái đẹp của nơi này chính là những gì đã tồn tại qua thời gian. Vì vậy, mọi sự thay đổi cần được cân nhắc thận trọng, hài hòa với cảnh quan, môi trường, hệ sinh thái mặt nước, không gian đô thị và đặc biệt là những giá trị lịch sử, văn hóa đã làm nên bản sắc của Hồ Gươm. Một ý tưởng mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó làm cho giá trị cũ được tỏa sáng hơn, chứ không làm lu mờ những gì vốn đã đẹp.
Điều tôi mong muốn là khi một người từ phương xa đến Hà Nội, Hồ Gươm không chỉ là một điểm đến để chụp vài tấm ảnh. Tôi mong họ có thể dành nhiều thời gian hơn để cảm nhận nơi này, được nghe những câu chuyện về mảnh đất mình đang đứng, được nhìn thấy lịch sử theo một cách sinh động và gần gũi. Để một du khách có thể rời Hồ Gươm với không chỉ một vài bức ảnh đẹp trong điện thoại, máy ảnh mà còn mang theo một câu chuyện để kể lại cho người khác. Và với những người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ, đó có thể là một cách để lịch sử không còn chỉ nằm trên những trang sách mà trở thành những trải nghiệm có cảm xúc, từ đó khơi dậy niềm tự hào về truyền thống và lịch sử hào hùng của dân tộc.
Có lẽ một quy hoạch tốt không nhất thiết phải được đo bằng số lượng công trình mới được xây dựng, mà còn bằng khả năng tạo ra những giá trị mới trên nền những giá trị đã có. Đôi khi, chỉ cần một cách tiếp cận tinh tế, một không gian quen thuộc cũng có thể được nhìn bằng một góc nhìn mới. Và với Hồ Gươm, tôi nghĩ điều quý giá nhất vẫn là giữ được sự bình yên, vẻ đẹp và bản sắc vốn có, đồng thời tạo thêm những trải nghiệm đủ hấp dẫn để nơi đây tiếp tục sống trong ký ức của nhiều thế hệ.
Với những người làm nghề kỹ thuật, không gian như Hồ Gươm không chỉ có ý nghĩa về cảnh quan hay đô thị mà đó còn là nơi những con người vốn quen với lý trí, với những con số và bài toán kỹ thuật được sống chậm lại, được cảm nhận vẻ đẹp của lịch sử và văn hóa, để tình yêu quê hương, sự sáng tạo và những rung động rất đỗi con người được nuôi dưỡng. Có những cảm xúc tưởng như không liên quan trực tiếp đến công việc, nhưng lại âm thầm tạo nên động lực để người làm nghề cảm thấy tốt hơn, trách nhiệm hơn và sáng tạo hơn.
Khi tình yêu quê hương, niềm tự hào về lịch sử và dân tộc được nuôi dưỡng, người kỹ sư cũng có thêm một động lực để trăn trở với công việc của mình. Đó có thể là việc tìm thêm một phương án thiết kế, cải tiến một giải pháp kỹ thuật, cân nhắc kỹ hơn một lựa chọn hay tìm cách tối ưu một bài toán tưởng như đã có lời giải. Bởi phía sau mỗi bản vẽ không chỉ là những con số và yêu cầu kỹ thuật, mà còn là trách nhiệm đối với công trình, đối với nguồn lực đầu tư và rộng hơn là đối với sự phát triển của ngành điện và đất nước.
Một thiết kế tốt không chỉ cần đúng về kỹ thuật, mà còn cần hợp lý, hiệu quả và hướng đến giá trị lâu dài, bảo tồn được giá trị lịch sử. Mỗi cải tiến nhỏ trong thiết kế, mỗi giải pháp tối ưu hơn, mỗi lựa chọn hợp lý hơn đều có thể góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, sử dụng tốt hơn các nguồn lực xã hội và tạo ra những công trình có giá trị bền vững. Có lẽ đó cũng là một cách để tình yêu đất nước được thể hiện bằng chính công việc hằng ngày của người kỹ sư.
Là một kỹ sư của Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng điện 3 (PECC3), tôi luôn thấm nhuần câu slogan “Giải pháp tốt nhất cho lựa chọn tốt nhất – The best solution for the best choice”. Đó không chỉ là câu chuyện của một giải pháp kỹ thuật hay một lựa chọn trong thiết kế, mà còn là tinh thần luôn tìm kiếm những phương án tốt hơn, tối ưu hơn và phù hợp hơn với từng công trình, từng điều kiện cụ thể. Bởi khi mỗi người làm tốt hơn phần việc của mình, những giá trị nhỏ ấy sẽ cùng nhau tạo nên những đóng góp lớn hơn cho ngành điện và cho đất nước.
Có lẽ, đó cũng là điều tôi mong chờ từ một quy hoạch mới cho Hồ Gươm. Không phải là biến nơi đây thành một không gian hoàn toàn khác, mà là biết giữ lại những gì làm nên linh hồn của Hồ Gươm, đồng thời mở ra những cách thức mới để những câu chuyện lịch sử tiếp tục được kể, được cảm nhận và được yêu mến trong đời sống hiện đại.
Để một người từ phương xa đến Hà Nội có thể mang theo nhiều hơn những bức ảnh. Để họ mang về một câu chuyện, một cảm xúc, một chút lưu luyến và một mong muốn được trở lại. Và để những người đang sống, đang làm việc trên mảnh đất này, mỗi khi đứng bên Hồ Gươm, không chỉ nhìn thấy một thắng cảnh của Thủ đô, mà còn cảm nhận được chiều sâu lịch sử, văn hóa và niềm tự hào về một dân tộc đã đi qua bao thăng trầm để có được ngày hôm nay.
Nếu một ngày Hồ Gươm có thể kể lại câu chuyện của chính mình, có lẽ đó sẽ không chỉ là câu chuyện của một mặt hồ. Đó sẽ là câu chuyện của Hà Nội, của lịch sử dân tộc và của những con người hôm nay đang tiếp tục viết nên câu chuyện ấy bằng chính công việc, tình yêu và trách nhiệm của mình.
Kỹ sư Nguyễn Thành Đạt bên Hồ Gươm về đêm
